Á vinnuréttarvef Alþýðusambands Íslands eru ítarlegar upplýsingar um ýmislegt er varðar réttindi og skyldur á vinnumarkaði, til dæmis orlof, uppsagnir, dagpeninga og fæðingarorlof. Þessar upplýsingar byggja á bókum Láru V. Júlíusdóttur hrl. sem er lögmaður Verkfræðingafélagsins.
Við höfum tekið saman nokkur atriði sem oftast er spurt um.
Ferðakostnaður - Aksturspeningar og dagpeningar
Þegar starfsmaður leggur til eigin bifreið til afnota fyrir vinnuveitanda er mismunandi hvernig greitt er fyrir afnotin. Yfirleitt er greitt samkvæmt svokölluðu kílómetragjaldi. Þá er ýmist gerður samningur um afnotin og greitt fyrir ákveðinn fjölda kílómetra eða starfsmaður færir akstursbók og fær greitt fyrir ekna kílómetra.
Þegar starfsmaður þarf að ferðast í vinnu sinni greiðir vinnuveitandi útlagðan kostnað vegna ferðarinnar. Starfsmaður á að geta fengið fyrirframgreiðslu upp í áætlaðan kostnað. Við uppgjör þarf síðan að leggja fram reikninga í frumriti. Algengt er hins vegar að greiða „dagpeninga" fyrirfram.
Þegar ákveða á greiðslu er algengt að miða við "akstursgjald og dagpeninga ríkisstarfsmanna" en upplýsingar um það má finna á vef fjármálaráðuneytisins .
Fæðingar- og foreldraorlof
Lög um fæðingar- og foreldraorlof hafa mikla þýðingu en þar er körlum tryggður réttur til töku fæðingarorlofs til jafns við konur. Í lögunum eru einnig ákvæði um foreldraorlof.
Fæðingarorlof er allt að 12 mánuðir samanlagt fyrir báða foreldra. Hvort foreldri á sjálfstæðan rétt á sex mánaða fæðingarorlofi. Af þessum sex mánuðum er heimilt að framselja sex vikur til hins foreldrisins.
Upplýsingar og umsóknir á vef Fæðingarorlofssjóðs
Sjúkra- og styrktarsjóðir VFÍ greiða fæðingarstyrk.
Foreldrar sem hafa fullgilda aðild að sjóðnum eiga rétt á fæðingarstyrk. Báðir foreldrar eiga rétt séu þeir aðilar að sjóðnum. Sjóðfélagi þarf að hafa a.m.k. 12 mánaða samfellda aðild að sjóðnum til að eiga rétt á styrk. Réttur til fæðingarstyrks miðast við að viðkomandi hafi verið sjóðfélagi við fæðingu barns. Sækja þarf um innan tólf mánaða frá fæðingu barns. Upphæð styrks miðast við starfshlutfall.
Orlof
Réttur til töku orlofs er bundinn í lög en þar er um lágmarksorlofsrétt að ræða, 24 orlofsdaga á ári. Einnig segir í lögunum að taka skuli þetta orlof og ekki flytja það milli ára. Ef aðstæður eru þannig að starfsmaður skiptir um starf við lok orlofsárs, sem er 1. maí, á hann engu að síður rétt á 24 daga orlofi á fyrsta ári hjá nýjum vinnuveitanda. Hins vegar á hann í því tilviki ekki rétt á launum enda búinn að fá þau greidd við starfslok í fyrra starfi.
Í kjarasamningum hefur verið samið um lengra orlof en lögin segja til um og um flutning orlofs á milli ára.
Orlofsuppbót
Samið er um orlofsuppbót í kjarasamningum. Uppbótin greiðist með maílaunum 1. júní miðað við starfshlutfall og starfstíma á orlofsárinu starfsmönnum sem hafa verið samfellt í starfi hjá atvinnurekanda í 12 vikur á síðustu 12 mánuðum miðað við 30. apríl eða eru í starfi fyrstu viku í maí.
Þegar líður að greiðslu orlofsuppbótar ár hvert eru upplýsingar birtar á vef VFÍ þar sem upphæðir í hinum ýmsu kjarasamningum eru tilgreindar.
Desemberuppbót
Desemberuppbót er eingreiðsla sem atvinnurekendum ber samkvæmt kjarasamningi að greiða starfsmönnum sínum í byrjun desember ár hvert, að uppfylltum ákveðnum skilyrðum, þ.m.t. að því er varðar starfstíma og starfshlutfall á yfirstandandi ári.
Kjarasamningur við Samtök atvinnulífsins er viðmiðunarsamningur á almennum vinnumarkaði verkfræðinga og tæknifræðinga. Uppbótin greiðist hlutfallslega m.v. starfstíma og starfshlutfall en fullt ársstarf telst a.m.k. 45 unnar vikur fyrir utan orlof.
Þegar líður að greiðslu orlofsuppbótar ár hvert eru upplýsingar birtar á vef VFÍ þar sem upphæðir í hinum ýmsu kjarasamningum eru tilgreindar.
Uppsögn
Samkvæmt lögum miðast uppsögn við mánaðamót. Algengast er að gagnkvæmur uppsagnarfrestur sé þrír mánuðir. Um uppsagnarfrest er fjallað í kjarasamningum og er hann nokkuð mismunandi eftir því hvort um er að ræða almennan eða opinberan vinnumarkað.
Launaviðtöl
Starfsmaður hefur samningsbundinn rétt á viðtali við yfirmann sinn einu sinni á ári um störf sín og hugsanlega leiðréttingu á starfskjörum. Óski starfsmaður eftir viðtali á að veita það innan tveggja mánaða og niðurstaða viðtalsins á að liggja fyrir innan mánaðar.
Í launaviðtali er ekki einungis verið að semja um laun heldur einnig um vinnuframlag og mikilvægi starfsmannsins og horft til þeirra þátta er snúa að starfsumgjörð viðkomandi.
Þess ber að geta að starfsmannasamtal er ekki launaviðtal og ber ekki að nefna laun við það tækifæri.
Launaviðtalið þarf ekki eingöngu að snúast um launin. Sumir vilja semja um önnur starfskjör eins og sveigjanlegan vinnutíma, fleiri orlofsdaga, námsstyrk, ferðastyrk, bifreiðastyrk o.fl.
VFÍ heldur reglulega námskeið í launaviðtölum. Þau eru auglýst með tölvupósti til félagsmanna og má sjá næstu námskeið í viðburðadagatali.