Um 90% félagsmanna Verkfræðingafélags Íslands búa í eigin húsnæði en staðan er talsvert önnur meðal yngstu félagsmannanna. Ný rannsókn á stöðu háskólamenntaðra á húsnæðismarkaði sýnir jafnframt að stór hluti yngri félagsmanna VFÍ hefur fengið fjárhagsaðstoð við húsnæðiskaup.

Rannsóknin var unnin af Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands fyrir aðildarfélög BHM og sex önnur fag- og stéttarfélög, þar á meðal Verkfræðingafélag Íslands. Markmiðið var að kanna stöðu háskólamenntaðra á húsnæðismarkaði, með sérstakri áherslu á fyrstu tíu árin eftir útskrift.

Sérstök greining var unnin á niðurstöðum meðal félagsmanna VFÍ og byggir hún á svörum 1.550 félagsmanna. Þar kemur fram að þótt staða félagsmanna sé almennt sterk er töluverður munur eftir aldri og tíma frá útskrift.

Níu af hverjum tíu búa í eigin húsnæði

Um 90% félagsmanna VFÍ búa í eigin húsnæði. Þar af búa 72% í eigin húsnæði með húsnæðisláni og 18% í skuldlausu húsnæði. Um 4% eru á almennum leigumarkaði og 1% í stúdentahúsnæði.

Bak við þessar heildartölur er hins vegar töluverður munur eftir aldri. Meðal félagsmanna á aldrinum 19–29 ára búa 58% í eigin húsnæði með láni, 17% eru á almennum leigumarkaði og 24% búa við aðrar aðstæður, meðal annars endurgjaldslaust hjá fjölskyldu eða vinum. Meðal 30–39 ára eru hins vegar 86% komin í eigið húsnæði með húsnæðisláni.

Fjárhagsaðstoð algeng meðal yngri félagsmanna

Ein athyglisverðasta niðurstaðan snýr að fjárhagsaðstoð við húsnæðiskaup. Af þeim félagsmönnum VFÍ sem höfðu keypt eða reynt að kaupa húsnæði höfðu 47% fengið fjárhagsaðstoð frá öðrum en lánastofnunum.

Munurinn eftir aldri er mikill. Meðal 19–29 ára höfðu 59% fengið slíka aðstoð og hlutfallið var 66% meðal 30–39 ára. Meðal þeirra sem útskrifuðust úr háskóla fyrir tíu árum eða skemur var hlutfallið 62%.

Sama mynstur kemur fram í heildarrannsókninni. Þar kemur fram að mikill meirihluti þeirra sem fékk fjárhagsaðstoð frá öðrum en lánastofnunum fékk hana frá fjölskyldu. Meðal allra svarenda 34 ára og yngri höfðu 62% fengið fjárhagsaðstoð við húsnæðiskaup, samanborið við 20% þeirra sem voru 55 ára og eldri.

Fjárhagsstaða félagsmanna almennt góð

Tveir af hverjum þremur félagsmönnum VFÍ, eða 66%, meta fjárhagsstöðu sína mjög eða frekar góða. Um 6% telja hana frekar eða mjög slæma.

Meðal þeirra sem útskrifuðust á síðustu tíu árum meta 61% fjárhagsstöðu sína mjög eða frekar góða og 7% frekar eða mjög slæma.

Flestir félagsmenn eiga jafnframt auðvelt með að standa undir húsnæðiskostnaði. Um 60% segja mjög eða frekar auðvelt að greiða mánaðarlegan húsnæðiskostnað en 13% segja það frekar eða mjög erfitt. Meðal þeirra sem útskrifuðust á síðustu tíu árum er hlutfall þeirra sem eiga erfitt með húsnæðiskostnað 15%.

35% eru að greiða af námslánum

Um 35% félagsmanna VFÍ eru að greiða af námslánum. Hlutfallið er 43% meðal þeirra sem útskrifuðust fyrir tíu árum eða skemur og hæst meðal 30–39 ára, eða 49%.

Meðal félagsmanna sem greiða af námslánum segja 21% erfitt að standa undir mánaðarlegum húsnæðiskostnaði. Hlutfallið er 13% hjá þeim sem ekki greiða af námslánum og 8% meðal þeirra sem hafa lokið greiðslum.

Heildarrannsóknin sýnir sama mynstur. Þegar tekið er tillit til fleiri þátta eru börn á heimili, heimilistekjur og afborganir námslána meðal þeirra þátta sem tengjast erfiðleikum við að standa undir húsnæðiskostnaði.

Yngri kynslóðin í annarri stöðu

Niðurstöðurnar sýna að þótt félagsmenn VFÍ standi almennt vel á húsnæðismarkaði er staðan ólík eftir aldri. Yngri félagsmenn eru síður komnir í eigið húsnæði og mun stærri hluti þeirra hefur fengið fjárhagsaðstoð við húsnæðiskaup.

Þetta mynstur er ekki bundið við félagsmenn VFÍ. Heildarrannsóknin sýnir einnig skýran mun eftir aldri og að yngra háskólamenntað fólk reiðir sig í mun meira mæli en eldri kynslóðir á fjárhagslegan stuðning annarra til að komast inn á fasteignamarkaðinn.

Umræður um stöðu háskólamenntaðra á húsnæðismarkaði

Niðurstöður rannsóknarinnar voru kynntar á fundi þar sem jafnframt var rætt um stöðu háskólamenntaðra á húsnæðismarkaði og mögulegar leiðir til úrbóta. Erlendur Örn Fjeldsted, stjórnarmaður í VFÍ, tók þátt í pallborðsumræðum á fundinum.

Í umræðunum var meðal annars bent á að þegar staða háskólamenntaðra er metin þurfi að hafa í huga að margir koma seinna út á vinnumarkað vegna langskólanáms og hafa því skemmri tíma til að byggja upp eigið fé.

Talsverð umræða var um námslán og þá greiðslubyrði sem fylgir þeim samhliða húsnæðiskostnaði. Bent var á að taka þurfi tillit til afborgana námslána þegar fjárhagsleg staða háskólamenntaðra er metin, meðal annars þegar kemur að úrræðum og stuðningi á húsnæðismarkaði.

Erlendur benti á mikilvægi þess að horfa ekki eingöngu til úrræða á leigumarkaði heldur einnig til leiða sem auðvelda fólki að eignast húsnæði. Í því samhengi nefndi hann meðal annars hlutdeildarlán og önnur úrræði sem gætu auðveldað fólki að komast inn á fasteignamarkaðinn.

Niðurstöðurnar um fjárhagsaðstoð við húsnæðiskaup vöktu jafnframt athygli og rætt var um hversu miklu aðgangur að eigin fé og stuðningur fjölskyldu getur ráðið um möguleika ungs háskólamenntaðs fólks til að komast inn á fasteignamarkaðinn.

VFÍ skoðar framhaldskönnun meðal félagsmanna

Verkfræðingafélag Íslands hefur til skoðunar að fylgja niðurstöðunum eftir með sérstakri könnun meðal félagsmanna um húsnæðismál. Þar yrði meðal annars könnuð afstaða félagsmanna til óhagnaðardrifinna leigufélaga og annarra leiða sem tengjast stöðu þeirra og möguleikum á húsnæðismarkaði.

Markmiðið væri að fá skýrari mynd af viðhorfum og þörfum félagsmanna og hvort og með hvaða hætti VFÍ gæti beitt sér frekar á þessu sviði.