Staðan í kjaraviðræðum

Erfiður róður hjá samninganefndum.

20. jún. 2024

Eins og flestum er kunnugt um standa yfir samningaviðræður Verkfræðingafélags Íslands (VFÍ) við ríkið, Reykjavíkurborg, Félag ráðgjafaverkfræðinga/SA og Orkuveituna. Sveitarfélögin hafa enn ekki gefið sér tíma til að hefja viðræður við samninganefnd félagsins og vísa til þess að stærri hópar gangi fyrir. ST hefur einnig hafið samningaviðræður við ríki og Reykjavíkurborg.

Það er sammerkt með öllum þessum viðræðum að viðsemjandinn víkur ekki frá þeirri launastefnu sem nú þegar hefur verið gefin út á markaði, þ. e. fjögurra ára samningur með 3,25% hækkun fyrsta árið og 3,5% næstu þrjú árin. Skiptir þá engu sú staðreynd að kaupmáttur verkfræðinga og tæknifræðinga, og annarra háskólahópa, hefur ekki aukist frá aldamótum á meðan kaupmáttur ófaglærðra hefur hlutfallslega aukist um 29% frá aldamótum (skv. skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands um kjör verkfræðinga og tæknifræðinga 2000-2022). 

Vegna sumarleyfa hefur verið gert hlé á viðræðum við FRV og Orkuveitu Reykjavíkur.
Þann 21. júní var tölvupóstur sendur til félagsmanna sem heyra undir FRV samninginn með upplýsingum um stöðu mála í viðræðunum. Þar kom meðal annars fram að samninganefnd FRV/SA ákvað að beina þeim tilmælum til aðildarfyrirtækja FRV að hrinda í framkvæmd þeim almennu launabreytingum sem samið hefur verið um á vinnumarkaði, þ.e. 3,25% og að lágmarki kr. 23.750 frá og með 1. apríl 2024. 

Viðræður við Ríki og Reykjavíkurborgar eru enn í gangi.

Samningaviðræður ekki réttnefni

Samninganefndir VFÍ og Stéttarfélags tölvunarfræðinga (ST) hittust á sameiginlegum stöðufundi 4. júní síðastliðinn og báru saman bækur sínar. Þar kom fram mikil óánægja allra hópa með gang mála við samningaborðið og voru fundargestir sammála um að samningaviðræður væru ekki réttnefni. Engar eiginlegar samningaviðræður hafa átt sér stað heldur er samninganefndum afhentur fjögurra ára samningur sambærilegur þeim sem Efling og VR gerðu fyrr á árinu og minnst var á hér að ofan. Innihald slíks samnings þýðir að enn minnkar bilið á milli ófaglærðra og háskólamenntaðra. Verkfræðingafélagið hafði enga aðkomu að þeim kjarasamningum heldur fóru þær samningaviðræður fram á milli Samtaka atvinnulífsins annars vegar og stéttarfélaga innan vébanda Alþýðusambands Íslands á almennum vinnumarkaði hins vegar. Heildarkostnaðarmat þeirra samninga hefur verið áætlað í kringum 17,2% á þessum fjórum árum og þar af hefur hvert félag haft um 0,7% til ráðstöfunar í sérkröfur sem eingöngu á við það umhverfi sem þeir starfa í. Sem dæmi hefur verið nefnt að þessi 0,7% gætu nýst í meiri orlofsávinnslu, hærra framlag í sjóði, leiðréttingu á launatöflum og öðru sem félagsmenn viðkomandi félags hafa óskað eftir. Þetta breytir engu um stóru myndina um hversu háskólamenntaðir hafa dregist aftur úr.

Rétt er að minna á að Verkfræðingafélag Íslands var aðili að yfirlýsingu 22 stéttarfélaga háskólamenntaðra í marsmánuði sl. Þar var minnt á hvernig ítrekaðar krónutöluhækkanir í síðustu kjarasamningum hafa leikið þennan hóp og var úrbóta krafist.

Niðurstaðan; áframhaldandi kjararýrnun og öfug launaþróun fyrir háskólamenntaða.

Samingsumboðið til SA

Flest hálfopinber fyrirtæki hafa framselt samningsumboð sitt til Samtaka atvinnulífsins og það hefur Félag ráðgjafaverkfræðinga einnig gert. Á þeim vettvangi hefur stefnan verið sú að launaliður er ekki ræddur heldur er starfsmönnum gert að sækja sér launahækkanir í launaviðtölum. Reynsla félagsmanna af launaviðtölum er misjöfn. Í sumum tilfellum er vísað til þess að ekki sé svigrúm til hækkana eða að atvinnurekendur skýla sér á bak við jafnlaunavottun. Réttur til hækkana er einnig of óljós í slíkum samningum. Í kjarasamningi VFÍ við SA, sem er viðmiðunarsamningur á almennum markaði, er sagt að „launakjör háskólamanna ráðast af því sem um semst á markaði.“ Sumir atvinnurekendur kjósa að túlka samninginn á þann veg að einungis komi til launahækkana í launaviðtölum og neita að fara eftir lágmarkshækkunum sem orðið hafa hjá öðrum hópum.

Tölur sýna að kaupmáttur sérfræðinga á íslenskum vinnumarkaði hefur ekki aukist með sambærilegum hætti á undanförnum áratugum og hjá ófaglærðu starfsfólki. Sú þróun er til þess fallin að letja einstaklinga að sækja sér æðri menntun. Launaþróunin sýnir að menntun er ekki metin til launa með sama hætti og áður. Þó flestir geti tekið undir að viss launajöfnuður sé af hinu góðu er nauðsynlegt að launasetning taki ávallt mið af menntun, reynslu starfsfólks og eftirspurn á vinnumarkaði. - Hið síðastnefnda á sérstaklega við um verkfræðinga og tæknifræðinga þar sem skortur er á tæknimenntuðu fólki.

Samninganefndir VFÍ hafa ekki setið auðum höndum þó stundum líði óþarflega langur tími milli samningafunda. Nefndirnar hafa hist á fundum í Verkfræðingahúsi, farið yfir stöðu mála og borðið saman bækur sínar. Einnig hafa þær fengið upplýsingar úr ýmsum áttum, til dæmis gögn frá kjaratölfræðinefnd og fræðslu um jafnlaunavottun. Það er ljóst að launagreiðendur eru margir hverjir á villigötum með hvernig þeir nota jafnlaunavottun sem afsökun í launaviðtölum fyrir því að ekki sé hægt að hækka laun. 

Stjórn Kjaradeildar VFÍ fylgist vel með gangi mála og fer yfir stöðuna á aukafundum þegar þörf þykir.

Fréttin var fyrst birt 7. júní 2024 og er uppfærð reglulega eftir því sem framvindur í samningaviðræðum félagsins.


Skýring:
Stéttarfélag tölvunarfræðinga og Stéttarfélag byggingafræðinga eru með þjónustusamning við Verkfræðingafélagið á sviði kjaramála. Skrifstofa VFÍ vinnur því að kjarasamningsgerð fyrir þessi félög.